
de Volkskrant
24 augustus 2019 zaterdag
Section: Boeken en wetenschap; Blz. 25
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: muziek dempt de pijn van patiënten bij een chirurgische ingreep, en ook hun behoefte aan pijnstillers.
Klopt dit wel
Van wie komt die claim?
In het Rotterdamse Erasmus MC rollen patiënten voortaan de operatiekamer in met een tablet op schoot die muziek afspeelt. Actualiteitenprogramma EenVandaag legde het afgelopen week met camera's vast. Mét een boodschap: uit het Rotterdamse onderzoek van emeritus hoogleraar chirurgie Hans Jeekel zou namelijk blijken dat muziek voor patiënten de pijn rondom een operatie dempt, en dus ook het snakken naar verslavende pijnstillers. NRC Handelsblad, AD en RTL Nieuws deden eveneens verslag.
Klopt het?
Hoogleraar anesthesiologie Albert Dahan van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) is kritisch. Het Rotterdamse onderzoek, verschenen in vakblad Annals of Surgery, laat volgens Dahan geen bijzonder groot effect zien: de invloed van muziek is drie keer kleiner dan de normale spreiding aan pijnstillerbehoefte tussen patiënten. 

Dat is nog altijd beter dan niks, zegt medisch statisticus Maarten van Smeden (ook LUMC), maar volgens hem wankelt helaas óók die uitkomst. De Rotterdamse studie is namelijk een zogeheten meta-analyse van tientallen eerdere studies naar muziek in de operatiekamer, waar ook kwalitatief mindere experimenten tussen zaten. Bij het gros van de studies wist de arts én vaak ook de patiënt dat de muziek bedoeld was om pijn te verminderen. 'Alleen al die suggestie kan een dokter wat minder pijnstillers doen voorschrijven - bewust of onbewust', aldus Van Smeden. Het is dan niet meer duidelijk welk deel van de uitkomst aan de muziek te danken is, of aan welwillende artsen. 

Hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing van de Universiteit van Amsterdam sluit zich daarbij aan. 'Wat je zou willen is een grote studie waarbij je de patiënt ter controle een koptelefoon op zet met geruststellende woorden of zachte geluiden, zonder dat de arts die pijnstillers voorschrijft weet welke van de twee het is. Dan weet je zeker wat precies de invloed van muziek is.' 

In een reactie zegt Jeekel dat deze vertekening in zijn analyse al voldoende is afgevangen. Juist doordat zijn onderzoek tientallen studies bundelt, zouden de ergste vertekeningen tegen elkaar wegvallen. 

Dat het aantal pijnstillerverslavingen óók daalt als er muziek rondom de operatie wordt gespeeld, is volgens Dahan helemaal niet hard te maken. In Nederland is nog geen goed zicht op de relatie tussen verslaving en pijnstillergebruik tijdens de operatie. 'Wij denken dat het meer te maken heeft met hoeveel opiaten mensen voorgeschreven krijgen voor thuisgebruik.' Toch is Dahan niet tegen muziek rondom een operatie: kwaad kan het zeker niet.
Eindoordeel?
Muziek voor en na een operatie kan geen kwaad, maar ontegenzeggelijk bewijs ontbreekt dat het een bijzonder pijndempend effect heeft, laat staan dat het pijnstillerverslaving tegengaat.



